Công trình khoa học

Khóc trên biển dầu

13:53 13/06/2016

KHÓC TRÊN BIỂN DẦU

 (BIẾN ĐỘNG GIẢM GIÁ DẦU MỎ ẢNH HƯỞNG ĐẾN ĐỜI SỐNG NGƯỜI DÂN TRÊN THẾ GIỚI)

PGS TS Bùi Thiên Sơn Trưởng phòng Khoa học Công nghệ & Hợp tác Quốc tế Trường Đại học Thành đô

1-   Thế giới nhảy múa theo giá dầu giảm

  Tính đến trung tuần tháng 3-2016, giá dầu mỏ trên thế giới đã giảm xuống mức kỷ lục sau hơn 1 thập kỷ rớt giá liên tục. Theo tin nước ngoài giá dầu thô trong phiên giao dịch 15/3/2016 đã giảm mạnh, chấm dứt đà tăng kéo dài hơn một tháng qua. Kết thúc phiên giao dịch, giá dầu WTI ngọt nhẹ của Mỹ giao tháng 4/2016 trên sàn New York Mercantile Exchange giảm 84 cent, tương ứng 2,3%, xuống 36,34 USD/thùng, thấp nhất kể từ 4/3. Giá dầu Brent giao tháng 5/2016 trên sàn ICE Futures Europe giảm 79 cent, tương đương 2%, xuống 38,74 USD/thùng.

     Như vậy cả giá dầu Brent và WTI đều giảm gần 6% so với mức đỉnh của năm nay ghi nhận trong tuần trước.  Sau nhiều năm duy trì ở mức 100 USD/thùng, giá dầu Brent hiện nay chỉ bằng 1/3 con số trên. Nếu Nga và Ả Rập Xê-út thất bại trong nỗ lực tăng giá dầu, giá dầu 30 USD sẽ có thể làm thay đổi thế giới vì trong nền kinh tế xã hội, mọi thứ đều liên quan mật thiết với nhau, và điều này đặc biệt đúng với dầu, vì chúng ta vẫn đang vận hành nhờ dầu. Do dầu có nhiều công dụng và dễ vận chuyển, đây vẫn là chất bôi trơn của hệ thống năng lượng toàn cầu.

      Thời khắc quan trọng này, tuy đã có một số dấu hiệu tích cực cho thấy nguồn cung đang giảm và nhu cầu tăng lên, song như vậy là chưa đủ để “đảo ngược” thị trường vốn đang trong tình trạng thừa cung và lao dốc trong gần 2 năm qua, tất nhiên sẽ kéo theo giá xăng tiêu dùng dân dụng cũng giảm, nhưng với độ trễ so với giá dầu thô.

       Giá dầu thô trên thế giới và ở Việt nam ngày càng giảm còn bởi lý do cung vượt cầu, bởi việc khai thác quá mức ở các nước có nhiều dầu mỏ, kể cả sau việc tìm ra khai thác dầu từ đá phiến ở Mỹ, cộng với âm mưu bán ra dự trữ khổng lồ dầu thô của Mỹ.

     Dự báo, giá dầu có thể giảm sâu xuống mức 25 USD/thùng, vì trong 30 năm qua, giá dầu đã giảm 2 lần xuống còn 20 - 30USD/thùng. Năm 1998, giá dầu thậm chí còn xuống mức 18USD/thùng sau khi lên đến đỉnh điểm 104USD/thùng vào năm 1980. Vì vậy, chẳng hạn nếu cuộc khủng hoảng tại Trung Quốc tiếp tục kéo dài, giá dầu có thể tiếp tục giảm, mặc dù Ấn độ gần đ ây đã trở thành nước tiêu thụ dầu mỏ lớn nhất thế giới, đẩy TQ xuống hàng sau.

   Thế giới hiện tiêu thụ gần 100 triệu thùng dầu một ngày, tương đương với 10 tỷ USD một ngày hay 3,5 nghìn tỷ USD một năm với giá dầu ở mức 100 USD. Sự sụp đổ kéo dài của giá dầu đã giảm hơn 2 nghìn tỷ USD số tiền phải trả để mua dầu. Xét đến GDP của thế giới là khoảng 80 nghìn tỷ USD, đây là khoản tiền khổng lồ được chuyển từ ví của nước sản xuất sang nước tiêu thụ dầu.

Tổng thống Putin quy kết trách nhiệm cho Mỹ và đồng minh trước những khó khăn kinh tế mà Nga phải đối diện hiện nay, tin rằng Washington và Arab Saudi thông đồng với nhau, cố tình thao túng giá dầu. "Trước đây, Washington cũng từng yêu cầu Arab Saudi tăng sản lượng dầu mỏ để hạ thấp giá, nhằm làm cạn kiệt nguồn thu tài chính của Moscow, từ đó dẫn đến sự sụp đổ của Liên Xô", một cựu quan chức tình báo KGB có quan hệ mật thiết với Putin cho biết.

Việc Mỹ tăng cường sản lượng dầu đá phiến khiến nguồn cung dầu thô đang vượt cầu, trong khi OPEC vẫn giữ sản lượng ở mức cao, cũng là nhân tố tác động mạnh đến giá dầu thế giới. Ngoài ra, Mỹ cũng công bố những tiến bộ công nghệ đã giúp nước này có thể khai thác dầu đá phiến hiệu quả cao với chi phí thấp hơn trong thời gian ngắn, điều mà trước đây còn là một khó khăn đối với ngành công nghiệp này.

Sản lượng dầu thô của Mỹ cũng rất cao, bình quân một ngày trong tháng 10-2015 là 9,35 triệu thùng, trong khi năm 2005 chỉ khoảng  5 triệu thùng/ngày. Đối với thị trường dầu thô quốc tế, điều càng tồi tệ hơn là để mở rộng việc làm, vào cuối năm 2015 Mỹ đã dỡ bỏ lệnh cấm xuất khẩu dầu mỏ kéo dài trong 40 năm, từ tháng 1-2016 bắt đầu khôi phục xuất khẩu ra nước ngoài, điều này chắc chắn đã gây sức ép lên giá dầu.

     Tại Việt nam theo dự báo của Tập đoàn Dầu khí (PVN)  đến năm 2018, cung xăng dầu sẽ vượt cầu, vì xăng dầu Dung Quất và Nghi Sơn tạo ra sẽ đáp ứng được 100% nhu cầu xăng dầu nội địa và dư thừa gần 900.000 m3/năm.

  1. Ảnh hưởng và giải pháp gì từ Chính phủ đến người dân?

 Giá dầu mỏ giảm quá mức đã ảnh hưởng lớn đến đời sống người dân nhiều nơi trên thế giới. Người dân Nga đang phải gồng mình vượt qua những khó khăn kinh tế, trong bối cảnh mức lương sụt giảm 10%, còn giá lương thực thì tăng vọt.

     Việc sụt giảm giá dầu trên thị trường thế giới tác động nhiều đến tình hình kinh tế, thương mại toàn cầu. Một trong số những đơn vị kinh tế ảnh hưởng nhất khi giá dầu sụt giảm đó là kênh đào Suez ở Ấn Độ - được cho là đường tắt vận chuyển quan trọng của thế giới.

     Có ý kiến cho rằng các nước Trung Đông đang “khóc trên biển dầu”, vì như Arap Saudi- quốc gia sản xuất dầu lửa lớn nhất thế giới, có thể phá sản chỉ sau vài năm nữa, theo một dự báo mà hãng tin CNBC vừa đưa ra tuần qua.

        Theo tờ Doanh nhân Sài gòn, trên thế giới hiện có 5 nền kinh tế bị tổn thương mạnh nhất vì giá dầu tuột dốc:

Một là Venezuela: Nền kinh tế Venezuela phụ thuộc chặt chẽ vào dầu mỏ, chiếm tới 95% nguồn thu xuất khẩu. Lợi tức từ dầu dùng để trả nợ, chi phí xã hội, hoạt động của chính phủ. Giá dầu xuống dốc làm nước này đạt mức lạm phát 150% năm 2015 và hứa hẹn lạm phát 200% cho năm 2016. Khi giá dầu giảm mạnh khiến quốc gia này đứng trước nguy cơ vỡ nợ, đặc biệt khi tỷ lệ lạm phát lên đến 60%. Tình trạng thiếu thốn một số mặt hàng cơ bản làm dấy lên lo ngại về nguy cơ suy thoái kinh tế trầm trọng. Venezuela đã phải giảm giá bán dầu cho các nước đang nợ nần chồng chất như Jamaica hay CH Dominica để có những khoản tiền cần thiết cho nền kinh tế của nước này, trong bối cảnh Venezuela phải nhập đến 60% nhu cầu lương thực và thuốc men.

Hai là Ả Rập Saudi: 75% nguồn lợi của nước này từ dầu, vì vậy nguồn tiền bị cạn đi mau chóng do dầu hạ giá, khiến họ bị thâm thủng mậu dịch 100 tỉ USD vào 2015, con số ấy chắc chắn cao thêm vào 2016. Tạm thời Chính phủ vẫn có thể sử dụng nguồn thặng dư ngân sách dồi dào, khó khăn vẫn xảy ra do ngân sách eo hẹp dần.

Ba là Nigeria: nước sản xuất dầu lớn tại châu Phi cũng gặp rối loạn kinh tế vì 75% lợi tức chính phủ là từ dầu, 90% hàng hóa xuất cảng của Nigeria chỉ là dầu thô. Hiện Chính phủ không có khả năng trả lương, nhiều công nhân hàng mấy tháng trời không nhận đồng lương nào. Giá dầu giảm thêm sẽ là tai họa đối với Nigeria, quốc gia đông dân nhất châu Phi .

Bốn là Nga: gần 50% lợi tức của Chính phủ Nga đến từ dầu và khí đốt. Thời gian qua lại phải chịu sự trừng phạt của phương Tây do chiếm Crimea nên hiện nay kinh tế Nga càng khủng hoảng vì mất hết nửa lợi tức. Theo IMF, GDP của Nga mất 3,8% năm 2015.

Năm là Iraq: dầu hạ giá quá mức làm tài chính Iraq không đủ sức cung ứng cho chiến tranh chống lại ISIS. Dù năm nay Iraq cung ứng hết mức sản lượng dầu nhưng vẫn không bù nổi vì giá xuống quá thấp.

     Bên cạnh đó, giá dầu thấp còn đem lại một số tác động như mối tương quan giữa giá xăng thấp và tỷ lệ béo phì cao ở Mỹ. Đó là vì khi giá dầu cao, mọi người thường không lái ô tô mà đi bộ, đi xe đạp hoặc dùng phương tiện công cộng. Mặt khác, giá xăng rẻ làm tăng khả năng chi tiêu của các gia đình vào việc ăn uống ở nhà hàng. Vì thế giá dầu thấp có thể làm tăng tỷ lệ béo phì ở Mỹ.

 Tuy vậy Argentina thuộc châu Mỹ Latinh lại có cơ chế quản lý giá xăng dầu rất chặt chẽ. Ban đầu, mục tiêu ngăn không cho những yếu tố thị trường tác động đến giá cả là để người dân không phải chịu giá dầu thô ở mức 3 con số. Tuy nhiên, vì dầu đã lao dốc suốt từ giữa năm 2014 đến nay, chính sách này đang mang đến tác động ngược lại: chính những người lái xe lại đang trợ giá cho ngành công nghiệp dầu mỏ.

       Đối với các quốc gia có ngành xuất khẩu dầu mỏ là chủ lực thì giá dầu giảm lại khiến sức khỏe nền kinh tế suy giảm dẫn tới những bất ổn về kinh tế, xã hội trong nước. Các chi phí cho việc khai thác, chế biến dầu thành phẩm, thuê nhân công, thuê đường ống vận chuyển và thuế khoán không những không giảm mà còn tăng cao trong khi giá dầu giảm liên tục đã dẫn tới kim ngạch xuất khẩu và lợi nhuận giảm đáng kể. Cơ cấu kinh tế bị mất cân đối, các ngành kinh tế khác cũng bị điêu đứng, đời sống của người dân cũng bị ảnh hưởng nghiêm trọng dẫn tới bất ổn.

     Indonesia là ví dụ điển hình của những tác động trái chiều khi giá dầu thô rớt giá thảm hại. Malaysia và Brunei bị thiệt hại không nhỏ do hai nước này là những “ông trùm” xuất khẩu dầu mỏ của khu vực.

     Là nước xuất khẩu dầu thô và sản xuất năng lượng lớn thứ hai khu vực Đông Nam Á sau Indonesia, Malaysia bị đe dọa nhiều nhất bởi giá năng lượng giảm. Gần 1/3 thu nhập của chính phủ Malaysia là từ dầu khí, trong đó một nửa là từ thuế và các đóng góp nghĩa vụ khác cũng như từ lợi nhuận của tập đoàn dầu khí quốc gia Petronas.

     Giá dầu thấp  cũng đang làm “tổn thương” nền kinh tế Brunei khi xuất khẩu dầu thô chiếm 31%, khí thiên nhiên hóa lỏng chiếm 37% GDP của nước này.

     Ngược lại, giá dầu giảm cũng làm sụt giảm doanh thu và chi tiêu chính phủ, dẫn đến gia tăng những bất ổn về chính trị, kinh tế. Đồng thời, giá năng lượng thấp kéo dài có thể ngăn cản các nhà đầu tư nước ngoài vào thăm dò, khai thác dầu và khí đốt ngoài khơi ở một số nơi tiềm năng trong khu vực.

Trước tiên là những ngành tiêu thụ dầu được hưởng lợi vì giảm chi phí, giá thành hàng hóa sẽ giảm. Thứ hai, người tiêu thụ xăng dầu có cơ hội tăng tiết kiệm. Thứ ba, giá xăng dầu thấp giúp cho chỉ số giá cả, lạm phát, được kiểm soát chắc chắn hơn.

        VN được hưởng lợi, người dân được hưởng lợi. Hưởng lợi ở đây không phải chỉ có chuyện người dân có được nhiều xăng giá rẻ, mà nghĩ ở khía cạnh người dân tiết kiệm được từ chi tiêu nhiên liệu để tăng tiết kiệm quốc gia lên. Còn nguồn thu ngân sách, cái chính là chính sách điều tiết giá của chúng ta như thế nào, giảm nhưng không khiến ngân sách mất nguồn thu, đừng để cho doanh nghiệp, người dân chịu thiệt. Thứ ba, chắc chắn yếu tố giá cả trong nước giảm xuống nhưng không giảm phát, không lo thiểu phát.

Việc giá dầu giảm khiến tổn thất của chính phủ Iran lên đến một tỷ USD mỗi tháng. Tình trạng khó khăn hiện nay buộc Teheran đưa ra chính sách cho phép thanh niên nước này dùng tiền để thay cho nghĩa vụ quân sự hai năm bắt buộc. "Chính phủ hiện nay rất thiếu tiền".

Trong khi đó tại Mexico, chính phủ đã phải cắt giảm hơn 8 tỷ USD ngân sách 2015 và nhiều khả năng năm tới sẽ còn cắt giảm nhiều hơn. Tương tự, không chống đỡ nổi giá dầu lao dốc, tháng 8-2015, Kazakhstan đã quyết định thả nổi tỷ giá hối đoái khiến đồng nội tệ mất giá 20%. Dầu mỏ là nguồn thu ngân sách chủ yếu, đảm bảo cho Kazakhstan những năm tăng trưởng cao. Tổng thống Kazakhstan Nursultan Nazarbayev cho biết, không còn chọn lựa nào khác ngoài việc để đồng tiền bị phá giá, bởi việc duy trì tỷ giá hối đoái cao một cách giả tạo sẽ làm nảy sinh nguy cơ sản xuất khó cạnh tranh, trong khi dự trữ ngoại hối dần bị vét cạn. Ông cảnh báo Kazakhstan về lâu về dài sẽ phải thích ứng với giá dầu thấp và một số dự án phải hoãn việc triển khai.

Ngay cả những nước công nghiệp phát triển cũng bị tác động nặng nề, chẳng hạn như Canada đang bước vào suy thoái do đầu tư của các công ty dầu khí sụt giảm mạnh. Tại tỉnh dầu khí Alberta ở miền Tây, hơn 20.000 người bị sa thải. Ngân sách Canada trong tài khóa 2015-2016, dự kiến ban đầu sẽ thặng dư, nhưng cuối cùng được dự báo sẽ bị thâm thủng 1 tỷ USD.

Theo thỏa thuận giữa Iran và Nhóm P5+1 (gồm Mỹ, Anh, Pháp, Nga, Trung Quốc và Đức) vào tháng 7 -2015, các biện pháp trừng phạt đối với Tehran tới đây sẽ được bãi bỏ. Như vậy, dầu mỏ của Iran, quốc gia có trữ lượng dầu đứng thứ nhì thế giới, trong những ngày tới sẽ tràn ngập thị trường, kéo giá dầu xuống thấp hơn nữa, tuy rằng có ý kiến cho rằng thiếu vốn đầu tư, tác động này của Iraq sẽ chậm lại.

Thất nghiệp trong ngành khai thác dầu mỏ rất cao. Theo thống kê ở Mỹ, số người thất nghiệp trong lĩnh vực dầu mỏ năm 2015 là 6,5%. Bang Texas, một trong những địa phương có ngành khai thác dầu mỏ phát triển, đã chứng kiến số lượng người mất việc kỷ lục trong năm nay với 340.000 người. Trong khi đó, giá dầu hiện nay đang đe dọa nỗ lực tăng tỷ lệ lạm phát tại Nhật Bản lên mức 2%.

     Riêng tại khu vực ASEAN trong năm 2016 dự báo những lợi ích mà giá dầu thấp mang lại cho người tiêu dùng, các nhà sản xuất và các chính phủ  các nước sẽ lớn hơn những rủi ro có thể gặp phải, vì chủ yếu là nước tiêu thụ dầu.

    Nhìn chung để kết luận ta thấy hoạt động môi trường đáng quan tâm đó là giá dầu thấp sẽ có thể cuốn bay đi mọi nỗ lực trong việc phát triển công nghệ năng lượng tái tạo, góp phần làm Trái đất xanh, sạch hơn ./.

(Ảnh minh họa: Internet)

Đại học Thành Đô tuyển sinh năm học 2017
Liên kết website
Upper Iowa University 1
Đại học ChoDang, Hàn Quốc
Trường Nakanihon, Nhật Bản
Bana hill
Nakaniho Nhật Bản
Đại học ChoDang, Hàn Quốc 1